Ngưng thở khi ngủ: mảnh ghép bị bỏ quên trong chăm sóc tim mạch – chuyển hóa

Người bệnh đến phòng khám vì huyết áp khó kiểm soát, đường huyết dao động hay mệt mỏi kéo dài, nhưng hiếm ai nghĩ đến giấc ngủ. Trong khi đó, ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ có thể là một phần quan trọng của vấn đề.

Một bệnh lý “ẩn mình”

Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA) xảy ra khi đường thở trên bị xẹp lặp đi lặp lại trong lúc ngủ, gây giảm oxy máu và làm giấc ngủ bị gián đoạn. Người bệnh thường không biết mình mắc bệnh. Ngáy to, đau đầu buổi sáng hay mệt mỏi thường bị xem là chuyện bình thường.

Đáng lưu ý, không phải ai mắc OSA cũng thấy buồn ngủ ban ngày. Ở người bệnh tim mạch – chuyển hóa, nếu chỉ chờ triệu chứng buồn ngủ mới nghĩ đến bệnh, chúng ta sẽ bỏ sót nhiều trường hợp đang có nguy cơ cao.

Vì sao bác sĩ tim mạch và nội tiết cần quan tâm

OSA có mối liên hệ chặt chẽ với tăng huyết áp, đặc biệt là tăng huyết áp kháng trị, với rối loạn nhịp tim, bệnh mạch vành, đột quỵ, đái tháo đường type 2 và béo phì. Những đợt thiếu oxy lặp lại mỗi đêm kích hoạt hệ giao cảm, gây viêm và rối loạn chuyển hóa. Các khuyến cáo tim mạch hiện hành đã ủng hộ sàng lọc OSA ở những nhóm nguy cơ cao này. Nếu chỉ điều trị huyết áp hay đường huyết mà bỏ qua giấc ngủ, chúng ta có thể đang chữa phần ngọn.

Rào cản lớn nhất: chẩn đoán

Đa ký giấc ngủ tại phòng xét nghiệm là tiêu chuẩn vàng, nhưng số giường đo còn ít, chi phí cao và người bệnh ngại ngủ một đêm tại bệnh viện. Vì vậy, phần lớn người bệnh OSA ở Việt Nam chưa được chẩn đoán.

Đo giấc ngủ tại nhà: một hướng đi khả thi

Nghiên cứu đa trung tâm đầu tiên tại Việt Nam về mô hình đo giấc ngủ tại nhà để sàng lọc OSA ở người bệnh tim mạch, đái tháo đường và béo phì, do GS. TSKH. BS Dương Quý Sỹ chủ trì, tôi cùng các đồng nghiệp tham gia và được công bố dưới dạng tóm tắt trên tạp chí Sleep Medicine năm 2026, cho thấy đây là hướng tiếp cận khả thi để phát hiện sớm bệnh ở nhóm nguy cơ cao. Đo tại nhà giúp người bệnh thoải mái hơn, giảm chi phí và mở rộng khả năng sàng lọc ra ngoài các trung tâm lớn.

Ba đề xuất cho thực hành

• Hỏi về giấc ngủ trong mỗi lần khám tim mạch – chuyển hóa: dùng bảng câu hỏi STOP-BANG để sàng lọc ban đầu (ngáy, mệt mỏi, ngưng thở người nhà quan sát được, tăng huyết áp, BMI, tuổi, vòng cổ, giới tính), thay vì chỉ hỏi về buồn ngủ ban ngày.
• Ưu tiên chỉ định đo giấc ngủ cho nhóm nguy cơ cao: người tăng huyết áp kháng trị, rung nhĩ, đái tháo đường kèm béo phì, hoặc có điểm STOP-BANG cao.
• Phối hợp liên chuyên khoa: tim mạch, nội tiết, hô hấp, tai mũi họng và y học giấc ngủ cùng xây dựng một lộ trình chăm sóc chung, từ sàng lọc, chẩn đoán đến điều trị và theo dõi.

Tại Vinmec Đà Nẵng, từ tháng 8/2026, GS Dương Quý Sỹ trực tiếp thăm khám định kỳ mỗi tháng một buổi cho người bệnh có rối loạn giấc ngủ, trong đó có nhiều người mắc kèm bệnh tim mạch – chuyển hóa.

Kết luận

Chăm sóc tim mạch – chuyển hóa toàn diện không thể bỏ qua giấc ngủ.

Một câu hỏi đơn giản như “Anh chị ngủ có ngáy không?” có thể mở ra hướng điều trị thay đổi cả tiên lượng của người bệnh.