Rối loạn giấc ngủ và bệnh nội tiết chuyển hóa: phát hiện sớm và dự phòng
Thiếu ngủ, mất ngủ và ngưng thở khi ngủ không chỉ làm người bệnh mệt mỏi: chúng góp phần gây đái tháo đường, béo phì và bệnh tim mạch. GS.TSKH.BS Dương Quý Sỹ đề nghị tầm soát ngưng thở khi ngủ ở mọi người có rối loạn chuyển hóa.
Bản tóm tắt do huutrungquach.com biên soạn. Toàn văn, hình ảnh và tài liệu tham khảo của tác giả được đăng tại Hội Y học Giấc ngủ Việt Nam.
Giấc ngủ không phải thời gian “nghỉ” của cơ thể. Trong giấc ngủ sâu, hệ glymphatic dọn chất thải khỏi não, đồng thời các hệ thần kinh, tim mạch, hô hấp, nội tiết và miễn dịch được điều hòa lại. Khi giấc ngủ bị rối loạn, chuyển hóa là một trong những hệ chịu ảnh hưởng sớm nhất.
Hai rối loạn thường gặp
- Mất ngủ: khó vào giấc, khó duy trì giấc ngủ hoặc thức dậy quá sớm từ 3 đêm mỗi tuần, gây ảnh hưởng ban ngày dù có đủ điều kiện để ngủ. Kéo dài trên 3 tháng là mất ngủ mạn tính.
- Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA): đường thở trên xẹp lại nhiều lần trong đêm, gây thiếu oxy từng đợt, tăng hoạt động giao cảm, giấc ngủ vụn và stress oxy hóa.
Cân nặng và ngưng thở khi ngủ
- Ngủ ngắn liên quan với đái tháo đường, béo phì, bệnh tim mạch và đột quỵ, qua rối loạn insulin, phản ứng viêm và tổn thương nội mạc mạch máu.
- Trong nghiên cứu đoàn hệ Wisconsin, tăng 10% cân nặng làm chỉ số ngưng thở – giảm thở (AHI) tăng khoảng 32% và nguy cơ OSA từ trung bình trở lên tăng khoảng 6 lần.
- Tác giả dẫn số liệu: khoảng 41% người thừa cân và tới 78% người béo phì chuẩn bị phẫu thuật giảm cân mắc OSA.
Điều trị và khuyến cáo
- OSA: giảm cân, vệ sinh giấc ngủ, điều chỉnh tư thế ngủ; CPAP cho thể nặng; dụng cụ răng miệng, kích thích thần kinh hạ thiệt hoặc phẫu thuật ở người phù hợp.
- Mất ngủ: điều trị cá thể hóa, lấy liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT-I) làm nền; lưu ý một số thuốc chống trầm cảm có thể gây tăng cân.
- Ở người béo phì, cần nghĩ tới tình trạng mất ngủ và OSA cùng tồn tại (COMISA).
- Tầm soát OSA bằng bộ câu hỏi ở người có rối loạn chuyển hóa, trước khi chỉ định đo đa ký giấc ngủ. Chẩn đoán và điều trị OSA giúp giảm cân hiệu quả hơn.
Đọc toàn văn trên Hội Y học Giấc ngủ Việt Nam ↗
Nội dung bài viết thể hiện quan điểm chuyên môn của tác giả. Phần bình luận thể hiện quan điểm cá nhân của TS.BS Quách Hữu Trung, không đại diện cho Hệ thống Y tế Vinmec. Thông tin mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ.