Người bệnh nhận được gì? Một xưởng bia nhỏ ở New Zealand dạy gì về quản trị bệnh viện
Ở thị trấn biển Raglan, người chủ một xưởng bia thủ công nói: “Khách rời đi mà vui thì tôi vui.” Từ câu nói giản dị ấy, BS.CKII Võ Thị Hồng Hướng rút ra bốn bài học cho bệnh viện, cùng một câu hỏi đặt trước mọi quy trình: người bệnh nhận được gì?
Những điểm chính
- Người bệnh nhớ trải nghiệm hơn máy móc; trải nghiệm tốt đi cùng an toàn và hiệu quả lâm sàng tốt hơn [1].
- Lắng nghe một người bệnh là thái độ; biến phản hồi của hàng nghìn người thành thay đổi thì cần hệ thống.
- Bệnh viện có thể trở thành điểm kết nối cộng đồng, ví dụ câu lạc bộ người bệnh sau đột quỵ.
- Đổi mới bắt đầu từ dùng tốt hơn nguồn lực đang có, không nhất thiết từ mua thêm.
- Lớn hơn chưa chắc đã tốt hơn: người lãnh đạo thiết kế hệ thống để mọi người cùng tạo ra kết quả.
Ở Raglan, một thị trấn biển nhỏ cách Hamilton khoảng 45 phút lái xe, tôi đứng trong một xưởng bia thủ công và nghe người chủ kể về những quả cam trong khu vườn nhà mình.
Ông biết những quả cam được hái từ cây nào. Ông tự làm chiết xuất cam và sử dụng nó để tạo hương vị cho một loại bia đen chocolate stout. Một chi tiết nhỏ, nhưng cho thấy sự trân trọng nguyên liệu và sự kết nối rất gần gũi giữa người sản xuất với những gì họ tạo ra.
Xưởng có đánh giá 5 sao trên Google. Nhưng điều ông quan tâm không chỉ là những đánh giá ấy. Ông nói: “Khách rời đi mà vui thì tôi vui. Khách không vui thì tôi cũng không vui.”
Tôi đã nghe nhiều bài giảng về “lấy khách hàng làm trung tâm”. Câu nói giản dị ấy cho tôi thấy rõ nhất ý nghĩa thật của nó: niềm vui của người mình phục vụ trở thành thước đo niềm vui của chính mình.
Ở New Zealand, dù là xưởng bia, làng văn hóa hay bài giảng về bệnh mạn tính, câu hỏi đầu tiên luôn là: người nhận được giá trị gì? Với bệnh viện, câu hỏi ấy càng quan trọng hơn.
Bài học 1: Bán trải nghiệm và niềm tin, không chỉ bán sản phẩm
Ở xưởng bia, khách được thử miễn phí, được tư vấn theo sở thích và tự chọn loại hợp với mình. Chất lượng của họ được làm nên từ những việc rất nhỏ: quả cam từ cây nào, cách giải thích cho từng người khách.
Người bệnh cũng hiếm khi đánh giá bệnh viện qua máy móc. Họ nhớ được chào khi bước vào, được giải thích trước khi làm thủ thuật, được biết còn phải chờ bao lâu. Và đây không chỉ là chuyện tình cảm: một tổng quan hệ thống 55 nghiên cứu (Doyle và cộng sự, BMJ Open, 2013) cho thấy trải nghiệm người bệnh tốt đi cùng an toàn người bệnh và hiệu quả lâm sàng tốt hơn [1]. Chuyên môn giỏi phải đi cùng trải nghiệm nhân văn.
Áp dụng: Mỗi khoa chọn một điểm chạm nhỏ với người bệnh để cải tiến trong một tháng, ví dụ cách đón người bệnh mới nhập viện. Đo trước và sau. Tháng sau chọn điểm khác.
Bài học 2: Lắng nghe phải có hệ thống
Người chủ xưởng bia nói ông học được rất nhiều từ chính khách hàng của mình. Ở Te Puia, nơi gìn giữ văn hóa Māori và cảnh quan địa nhiệt ở Rotorua, việc lắng nghe được làm ở quy mô lớn: họ dùng nhiều công cụ trí tuệ nhân tạo, không chỉ để vận hành mà để ghi nhận phản hồi của du khách, biết khách muốn gì rồi điều chỉnh dịch vụ.
Lắng nghe một người bệnh là thái độ. Lắng nghe hàng nghìn người bệnh và biến lời họ nói thành thay đổi thì cần hệ thống. Bộ Y tế đã có hướng dẫn đo lường sự hài lòng giai đoạn 2024–2030 (Quyết định 56/QĐ-BYT) [2]. Câu hỏi là chúng ta dùng kết quả để báo cáo, hay để thay đổi?
Áp dụng: Bắt đầu đơn giản, chưa cần AI:
- Một mã QR ở mỗi khoa để người bệnh góp ý bất cứ lúc nào.
- Mỗi tháng, trưởng khoa đọc cùng nhân viên ba phản hồi thật và hỏi: “Lần sau chúng ta làm khác đi điều gì?”
- Một bảng “Bạn đã nói – Chúng tôi đã làm” ở khu chờ.
Bài học 3: Từ khách hàng đến cộng đồng
Khách mang chai của mình quay lại lấy bia, có lúc hàng người xếp ra tận cửa. Họ gặp lại nhau, trò chuyện, chia sẻ chuyện cuộc sống. Xưởng còn có một câu lạc bộ để mọi người cùng tìm hiểu các loại bia và chia sẻ văn hóa thưởng thức. Nơi bán hàng đã trở thành một điểm kết nối cộng đồng.
Một bệnh viện sẽ có giá trị lớn hơn biết bao nếu không chỉ là nơi người dân tìm đến khi ốm đau, mà còn là nơi họ chủ động đến để học cách chăm sóc sức khỏe, vận động, phòng bệnh và kết nối với nhau. Người bệnh đột quỵ, đái tháo đường, người cao tuổi đều cần đồng hành lâu dài. Một câu lạc bộ người bệnh chính là cách đưa tinh thần “Hãy là bác sĩ của chính mình” ra khỏi phòng khám.
Áp dụng: Thử nghiệm một câu lạc bộ người bệnh sau đột quỵ và người nhà trong 3 tháng: gặp mỗi tháng một lần, một chủ đề ngắn, phần lớn thời gian để người bệnh chia sẻ với nhau. Đo số người quay lại và mức tự tin tự chăm sóc.
Bài học 4: Không phải rác thải, mà là nguồn lực
Xưởng bia tận dụng những chiếc hộp mà nhà cung cấp phải trả tiền để xử lý, biến chúng thành bao bì dùng nhiều lần. Thùng bia được thu hồi, rửa sạch, dùng lại. Vỏ trái cây sau khi ép được đưa về vườn để cải tạo đất. Người chủ nói: “It's not waste, it's a resource” – đó không phải rác, đó là nguồn lực.
Bệnh viện có rất nhiều nguồn lực: nhân lực, thiết bị, vật tư, năng lượng, thời gian và dữ liệu. Đổi mới không nhất thiết bắt đầu bằng mua thêm, mà bằng việc dùng tốt hơn những gì đang có: bớt thủ tục trùng lặp, kéo dài tuổi thọ thiết bị, dùng dữ liệu sẵn có để ra quyết định. Dĩ nhiên, trong y tế mọi việc tái sử dụng phải tuân thủ kiểm soát nhiễm khuẩn và an toàn người bệnh.
Áp dụng: Mỗi khoa liệt kê một nguồn lực đang bị lãng phí (thời gian chờ, giấy tờ ghi hai lần, thiết bị ít dùng) và đề xuất một cách dùng tốt hơn.
Lớn hơn chưa chắc đã tốt hơn
Người chủ xưởng bia giải thích vì sao ông chọn làm khác biệt thay vì làm nhiều: mở rộng quy mô kéo theo đầu tư, chi phí cố định và rủi ro. Ông cũng kể về bang Oregon (Mỹ), nơi nhiều xưởng bia dùng chung một loại chai tiêu chuẩn và một cơ sở rửa chai tập trung có chính quyền hỗ trợ. Có những việc một đơn vị nhỏ không làm được một mình, cần cơ chế và sự hợp tác.
Với bệnh viện, thêm giường, thêm máy, thêm dịch vụ không tự động có nghĩa là tốt hơn. Và không thể chỉ yêu cầu từng khoa làm tốt hơn nếu hệ thống phối hợp và phân bổ nguồn lực chưa phù hợp. Người lãnh đạo không chỉ giải quyết vấn đề, mà thiết kế hệ thống để mọi người cùng tạo ra kết quả.
Làm điều mình tin là đúng
Ông biết những việc nhỏ của mình không thay đổi được cả thế giới. Nhưng khi nghĩ đến tương lai của các con, ông thấy thanh thản vì đã không góp phần làm thế giới tệ hơn. Và ông vui với công việc vì được sáng tạo, được gặp gỡ và học hỏi từ nhiều người.
Một bệnh viện tốt hơn không phải là một bệnh viện lớn hơn. Đó là một hệ thống tạo ra nhiều giá trị hơn cho con người, dùng nguồn lực khôn ngoan, gắn với cộng đồng và phát triển bền vững.
Câu hỏi cho mỗi chúng ta: Nếu thiết kế lại một quy trình trong bệnh viện bắt đầu từ câu hỏi “người bệnh nhận được gì?”, anh chị sẽ chọn quy trình nào trước tiên?
Tài liệu tham khảo
- Doyle C, Lennox L, Bell D. A systematic review of evidence on the links between patient experience and clinical safety and effectiveness. BMJ Open. 2013;3(1):e001570. doi:10.1136/bmjopen-2012-001570
- Bộ Y tế. Quyết định 56/QĐ-BYT ngày 08/01/2024 ban hành hướng dẫn phương pháp đo lường sự hài lòng của người dân đối với dịch vụ y tế công giai đoạn 2024–2030.
Nội dung bài viết thể hiện quan điểm chuyên môn của tác giả. Phần bình luận thể hiện quan điểm cá nhân của TS.BS Quách Hữu Trung, không đại diện cho Hệ thống Y tế Vinmec. Thông tin mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ.